Tom I
Zima roku 1654/55 Żmudź, część Litwy. Wschodnie tereny Rzeczpospolitej pustoszy wojna z Rosją. Umiera senior rodu Billewiczów, Herakliusz. W testamencie, jaki zostawił, zapisuje rękę swej wnuczki, Oleńki, chorążemu orszańskiemu, Andrzejowi Kmicicowi, z którego ojcem łączyła go znajomość. Opiekę nad panną powierza lokalnej szlachcie, zwanej laudańską. W styczniu 1655 roku Kmicic przybywa do Wodoktów, by poznać Oleńkę. Młodzi przypadają sobie do gustu. Razem z Kmicicem przyjeżdżają jego oficerowie i przyjaciele. Zatrzymują się w dworze w Lubiczu, również odziedziczonym w spadku przez pana Andrzeja. Urządzają tam burdy i pijatyki. Kmicic spotyka się z Oleńką, planują ślub, jednak nagle musi wyjechać tłumić bunt mieszczan w Upicie. W tym czasie jego kompani giną w bójce z Butrymami, lokalną szlachtą. Kmicic krwawo mści ich śmierć – najeżdża Wołmontowicze, zaścianek zamieszkany przez Butrymów, mordując mieszkańców i paląc ich domy. Po początkowym chaosie szlachta stawia opór i zwycięża, ludzie Kmicica giną, a Andrzej chroni się w dworze Oleńki. Dziewczyna zrywa zaręczyny i karze mu odejść.
Kilkanaście tygodni później Kmicic wraca i próbuje uprowadzić pannę. Na drodze staje mu pan Michał Wołodyjowski, pułkownik, który dowodził miejscową szlachtą w wojnie z Rosją i ranny w rękę, leczył się w jednym z dworów. Wołodyjowski i Kmicic staczają pojedynek na szable, Kmicic zostaje ciężko ranny. Po kilku tygodniach Wołodyjowski otrzymuje listy od księcia Janusza Radziwiłła nakazujące formowanie oddziałów na wojnę. Dostaje też list dla Kmicica. To Wołodyjowski ma zdecydować, czy mu go wręczyć – książę słyszał o warcholstwach pana Andrzeja i woli pozostawić decyzję panu Michałowi. Wołodyjowski odwiedza Kmicica, i wiedząc, że Oleńka nadal go kocha, radzi mu by zasługami na nowej wojnie zmył hańbę, jaką się okrył wśród lokalnej szlachty i odzyskał pannę.
Lato1655 roku – do Wielkopolski docierają wojska szwedzkie, dowodzone przez generała Wittenberga. Naprzeciwko staje słabo uzbrojona i nieudolnie dowodzona armia polska. Większość jej stanowi piechota łanowa, pospolite ruszenie nie dociera na czas. Przerażona pogłoskami o sile Szwedów szlachta nie chce walczyć, a magnaci zawierają z najeźdźcami układ, poddający Wielkopolskę protekcji króla Szwecji.
Wieści o haniebnej kapitulacji Wielkopolski rozchodzą się po kraju. Jan Skrzetuski i Onufry Zagłoba wyruszają na Litwę, by walczyć u boku księcia Janusza Radziwiłła. W Upicie spotykają Wołodyjowskiego i razem jadą do Kiejdan, do siedziby księcia. Jest tam także Oleńka Billewiczówna i Andrzej Kmicic. Szlachta chce walczyć ze Szwedami, jednak w czasie uczty wydanej przez Radziwiłła okazuje się, że wybrał on protekcję króla Szwecji, Karola Gustawa. Większość szlachty zarzuca księciu zdradę, zostają aresztowani. Kmicic znajduje się w straszliwym położeniu, przed ucztą przysiągł księciu wierność, dlatego nie przyłącza się do buntu szlachty i zostaje uznany przez Oleńkę za zdrajcę.
Po uczcie książę Radziwiłł przekonuje Kmicica, że jego zdrada była tylko pozorna, zawarł sojusz ze Szwedami, by zyskać na czasie i wzmocnić swoje siły, a potem chce na nich uderzyć. Andrzej wierzy magnatowi i zaczyna mu gorliwie służyć. Tłumi bunt, jaki wybucha wśród oddziałów, służących Radziwiłłowi. Książę wydaje wyrok śmierci na zbuntowaną szlachtę, w tym Wołodyjowskiego, Zagłobę i Skrzetuskiego. Kmicic wyprasza dla nich łaskę, mają zostać uwięzieni w Birżach. W czasie drogi Zagłoba upija dowódcę eskorty, Rocha Kowalskiego, ucieka i sprowadza na pomoc oddział szlachty. Wołodyjowski i towarzysze odzyskują wolność, odnajdują też list, w którym książę Radziwiłł nakazał, by w Birżach ich rozstrzelano.
Wołodyjowski staje na czele oddziału, który walczy ze Szwedami i ludźmi księcia Radziwiłła. Na Litwie wybucha wojna domowa. Radziwiłł prosi Karola Gustawa o przysłanie pomocy. Wysyła też Kmicica do Billewicz po Oleńkę i nestora rodu, miecznika Tomasza Billewicza. Kmicic spotyka tam oddział Wołodyjowskiego, Michał nakazuje go rozstrzelać. Tuż przed egzekucją Zagłoba znajduje u Kmicica list, w którym Radziwiłł wypomina mu próby uratowania życia wysłanych do Birż oficerów. Wołodyjowski i Zagłoba uwalniają Kmicica, widząc, że wstawiał się za nimi, pokazują też Andrzejowi pismo, w którym Janusz Radziwiłł nakazał ich potajemnie rozstrzelać w Birżach. To jawny dowód zdrady magnata, jednak Kmicic odmawia przyłączenia się do konfederatów.
Wołodyjowski i jego oddział wyruszają z Billewicz, wyjeżdża też Kmicic. Do opustoszałego dworu przybywa Radziwiłł i zabiera miecznika i Oleńkę do Kiejdan, Nestor rodu Billewiczów ma być dla magnata gwarancją, że lokalna szlachta nie będzie go atakować. W Kiejdanach Kmicic ponownie spotyka się z Oleńką. W czasie wielkiej uczty napływają wieści o klęskach polskiego króla Jana Kazimierza i zajęciu przez Szwedów Warszawy.
Nazajutrz Radziwiłł wyprawia Kmicica z misją do Bogusława, swego brata, a także do marszałka Lubomirskiego, ważnej postaci w Małopolsce oraz króla Karola Gustawa. Przed wyjazdem Kmicic żegna się z Oleńką. Po kilku dniach Andrzej dociera do Pilwiszek, gdzie spotyka Bogusława. Magnat, uważając Kmicica za zaufanego człowieka, zdradza zamiary swoje i brata – Radziwiłłowie chcą zapanować na Litwie, nie dbają o los Rzeczpospolitej, posuwają się do najgorszych zdrad i podłości – w liście Janusz proponował zatrucie wina i podrzucenie go oddziałom szlachty, dowodzonej przez Wołodyjowskiego. Pozbawiony złudzeń Kmicic porywa Bogusława. Plan nie udaje się, książę ciężko rani Andrzeja i ucieka.
Tom II
Żołnierze ukrywają rannego Kmicica w leśniczówce. Okazuje się, że mieszkają w niej Kiemlicze, ojciec i dwóch synów, dawnych podwładnych Kmicica. Pan Andrzej wraca do zdrowia i postanawia jechać na Śląsk, do króla Jana Kazimierza. Chce służbą dla monarchy odkupić dawne winy. Boi się zemsty Radziwiłłów, nie może liczyć na przychylność szlachty, zbuntowanej przeciwko Szwedom. Postanawia też zmienić znienawidzone przez wszystkich nazwisko – ma być teraz Babiniczem. Razem ze swoim oddziałem rusza przez Prusy do Rzeczpospolitej. W czasie noclegu w karczmie napotyka oddział laudańskiej szlachty, dowodzony przez Józwę Butryma. Zostaje rozpoznany, dochodzi do potyczki. Kmicic zwycięża, daruje życie pokonanym i przez posłańca, starostę z Wąsoszy, Rzędziana, przesyła panu Wołodyjowskiemu ostrzeżenie przed planami Radziwiłłów. Pan Michał postępuje za radą Kmicica, zbierając rozproszone oddziały i podobnie radząc innym dowódcom. Wszyscy gromadzą się w obozie pod Białymstokiem, czekając na przybycie pana Sapiehy, wojewody witebskiego. Tymczasem o zgromadzonych wojskach konfederatów dowiaduje się książę Janusz Radziwiłł i zamierza stoczyć z nimi bitwę. Zanim dochodzi do wymarszu, przybywa jego brat Bogusław, informując go o planach i groźbach Kmicica, dotyczących ujawnienia listów, jakie dostał do Janusza Radziwiłła. Bogusław dowiaduje się, że w Kiejdanach jest także Oleńka. Postanawia ją uwieść, a w czasie uczty opowiada o tym, że Kmicic zaplanował porwać ze Śląska króla Jana Kazimierza i oddać go Szwedom.
Pan Andrzej podróżuje przez Mazowsze. Z Pułtuska dojeżdża do Warszawy i wszędzie widzi panoszących się Szwedów. W ręce najeźdźcy wpadły kolejne...
Potop - streszczenie
Uzyskaj pełny dostęp!
Wysyłając SMS otrzymasz nieograniczony
dostęp do całego tekstu oraz wszystkich opracowań lektur dostępnych na stronie Streszczenia.pl
dostęp do całego tekstu oraz wszystkich opracowań lektur dostępnych na stronie Streszczenia.pl
Wyślij SMS o treści: koddtekst na numer: 73480
Otrzymany kod wpisz w pole poniżej:
Otrzymany kod wpisz w pole poniżej:
Dostęp jest ważny przez 7 dni. Koszt SMS'a to tylko 3zł + VAT